نویسنده : محمود حاجیان ; ساعت ۱۱:۳٠ ‎ب.ظ روز ۱۱ خرداد ۱۳٩٠


در هنگام خواندن سوره ی فصلت آیه 51 از حزب نود و هفتم قرآن کریم می خوانیم که می فرماید:  

وَإِذَآ أَنْعَمْنَا عَلَى الْإِنسَانِ أَعْرَضَ وَ نََا بِجَانِبِهِ وَإِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ فَذُو دُعَآءٍ عَرِیضٍ‏

ترجمه  

و هرگاه به انسان کافر نعمتى بخشیم، روى گرداند و خود را کنار کشد و هرگاه شرّى به او رسد پس دعایى طولانى کند.

قرآن چراغ هدایت

نکته ها   

کلمه‏ى «نَأى‏» به معناى دور شدن است؛ و هرگاه با واژه «جانب» بکار رود، کنایه از تکبّر و غرور است. «نأى‏ بجانبه» یعنى به خاطر نعمت و رفاه مغرور شد و متکبرانه خود را کنار کشید. کلمه‏ى «عریض» به معناى پهن و کنایه از دعاى زیاد است.



سؤال: درآیه 49 خواندیم: «اذا مسّه الشرّ کان یؤوسا» همین که شرّى به انسان رسید دچار یأس مى‏شود ولى در این آیه مى‏فرماید: «اذا مسّه الشرّ فذو دعاء عریض» همین که شرّى به انسان رسد، دعایى طولانى دارد، سؤال این است که چگونه انسان مأیوس دعا مى‏کند؟

پاسخ: مفسّران به این پرسش، پاسخ‏هاى متفاوتى داده‏اند:

در تفسیر روح البیان چنین آمده است: بعضى مردم به هنگام گرفتارى مأیوس مى‏شوند و بعضى دیگر دعا مى‏کنند.

برخى در پاسخ این سؤال گفته‏اند: انسان از اسباب عادّى مأیوس مى‏شود ولى از خدا درخواست مى‏کند. ولى لحن آیه توبیخ است و یأس از اسباب عادّى و توجّه به خدا کار نیکویى است و توبیخ ندارد.

در تفسیر نمونه آمده است که انسان ابتدا دعا مى‏کند ولى کم‏کم مأیوس مى‏شود و این دعا و یأس در دو مرحله است.

شاید بتوان گفت که مراد از دعا، استمداد از خداوند نیست، بلکه همان یأس است که به صورت جزع و جیغ و ناله اظهار مى‏کند و هر دو آیه یک مسأله را مطرح مى‏کند لکن در یک جا مى‏فرماید: مأیوس است و در جاى دیگر مى‏فرماید: به خاطر یأس جیغ و داد مى‏زند، نظیر آیه‏ى «اذا مسّه الشر جزوعا»

پیام ها  

1- رفاه یا سختى در میدان زندگى براى بروز و ظهور خصلت‏هاى آدمى و آفات روحى اوست. «اذا انعمنا... و اذا مسّه الشّر»

 2- رفاه، مایه‏ى غفلت است. «انعمنا... اعرض»

 3- نعمت‏ها از خداست «انعمنا» ولى حوادث تلخ نتیجه عملکرد یا خصلت‏هاى بد خود انسان است. «مسّه الشّر» (شرّ به خدا نسبت داده نشده است)

 4- انسان تربیت نشده کم ظرفیّت است. «اذا مسّه الشرّ فذو دعاء عریض»

 5 - مشکلات و تنگناهاى زندگى در مقابل نعمت‏هاى اعطا شده از سوى خداوند به او اندک است. (براى نعمت کلمه «انعمنا» آمده، ولى براى شرّ کلمه «مسّه» آمده که به معناى تماس ساده است.)

 

منبع: تفسیر نور / حجة الاسلام محسن قرائتى / تفسیر ذیل آیه 51  سوره فصلت





کلمات کلیدی :قرآن معجزه الهی و کلمات کلیدی :قرآن و کلمات کلیدی :چراغ هدایت و کلمات کلیدی :یک آیه چند پیام